طلاقتان بدهد ، زن‌هايى بهتر از شما نصيبش فرمايد ، آنگاه همين آيه نازل گرديد . « 1 » اگر اين گونه مطالب از قبيل الهام باشد ، پس فاتحهء اسلام را بايد خواند . آنان چقدر از شناخت حقيقت مناقب جاهلند كه حوادث لرزاننده‌اى چون حادثهء فوق را جزو فضايل مىشمارند ، در صورتى كه اگر خوب تعقل مىكردند ، مىبايد اين گونه گفتار را از عمر نپذيرند و آن را نادرست بدانند ، زيرا اين گفته مقام نبوت را پايين مىآورد و منقصتى براى پيامبر اسلام به شمار مىرود . نووى در شرح صحيح مسلم مىگويد : علما دربارهء معنى « محدّثون » اختلاف كرده‌اند . ابن وهب گفته است : محدّثون كسانى هستند كه به آنها الهام شده باشد . برخى گفته‌اند : آنان كسانى هستند كه چون دربارهء چيزى فكر مىكنند ، نظرشان صائب است ؛ گويا كه آنها ابتدا خبردار مىشوند ، آنگاه فكر مىكنند . برخى ديگر نيز گفته‌اند : فرشتگان با آنها سخن مىگويند . در روايتى هم آمده است : با آنها سخن گفته شده است . بخارى گفته است : آنان كسانى هستند كه حقيقت بر زبانشان جارى مىشود و قسمتى از كرامات اوليا از همين‌جا سرچشمه مىگيرد . حافظ محب الدين طبرى گفته است : معنى « محدّثون » با آنكه خدا داناتر است ، كسانى هستند كه حقيقت به آنها الهام شده باشد . ممكن است كه اين كلمه به معنى ظاهرىاش گرفته شود كه عبارت است از كسانى كه فرشتگان به آنها حديث مىگويند ، اما نه از راه وحى ، بلكه به طريقى كه به آن اسم حديث اطلاق مىشود و اين خود فضيلت بزرگى است . « 2 » قرطبى در تفسير خود آورده است كه ابن عطيه گفت : ابن عباس آيهء پنجاه و دوم سورهء حج را چنين قرائت مىكرده است : ( و ما ارسلنا من قبلك من رسول و لا نبى و لا محدث ، ) و اين مطلب را مسلمة بن قاسم بن عبد اللّه ذكر كرده و سفيان از عمرو بن دينار و او از ابن

--> ( 1 ) . صفة الصفوة : 1 / 140 ؛ مشكل الآثار : 2 / 257 . ( 2 ) . الرياض النضرة : 1 / 199 .